ابو القاسم سلطانى

68

دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى )

از كليه قسمتهاى گياه در رماتيسم ، لمباگو ، خيز عمومى انساج و فلج استفاده مىشود . در هند از جوشانده برگ‌ها در سفليس و به صورت مشمع در دانه‌هاى جلدى ، كورك و از گرد آن براى تسكين درد دندان و در پاكستان از برگ و شيرابه آن در آسم ، سرفه و نزله استفاده مىشود و براى آن خاصيت متسع‌كننده مجارى برنش را قائل مىباشند . ريشه و پوست ريشه تند و تلخ و در تبهاى نوبه ، رماتيسم ، انسداد مجارى كبد و طحال استفاده مىشود . ميوه قابض و در هند براى رفع ناراحتىهاى قلبى و صفراوى مصرف مىشود . هم‌چنين به صورت ترشى استفاده خوراكى از آن مىنمايند و در ايران به‌طور سنتى در عطاريها با نام كلير براى بر طرف كردن ناراحتىهاى معده عرضه مىشود . گياه در بلوچستان كلير ، كلر ، كرر ، خيرار در هند كرر و در پاكستان كرير و به عربى سداد ناميده مىشود . Code - 1194 كبر Capparis spinosa L . درختچه‌اى است كوچك خاردار از خانواده Capparidaceae به درازاى 1 تا 5 / 1 متر داراى شاخه‌هاى متعدد پوشيده از كرك ، كه از قاعده ساقه خارج و بر روى زمين گسترده شده‌اند . برگ‌ها بزرگ ، متقابل ، بيضىشكل ، با كناره صاف ، نوك‌تيز ، به رنگ سبز روشن ، داراى دمبرگ كه در محل اتصال به ساقه داراى دو زائده مىباشند . گل‌ها بسيار بزرگ ، به درازاى 60 سانتيمتر ، معطر ، سفيد ، گاهى متمايل به قرمز با پرچمهاى دراز و ميله هاى بنفش رنگ متمايل به سفيد كه مجموعا منظره زيبائى را به گياه داده‌اند . ميوه بيضوى ، گوشت‌دار ، ابتدا مانند خيار معمولى به رنگ سبز روشن بعدا به رنگ قرمز درمىآيند و تخم آن زردرنگ و با رطوبت مىباشد . ريشه بزرگ و طولانى برنگ سفيد داراى پوست ضخيم كه غالبا پس از خشك شدن از مغز چوبى آن جدا مىشود . درباره زيبائى گل جوزى از پيامبر اسلام ( ص ) روايت مىكند كه ايشان فرمودند با خنده آسمان دنبلان ( قارچ خوراكى ) در زمين روئيد و با خنده زمين كبر . گياه به حالت وحشى در اماكن متروك ، خرابه‌ها ، كنار ديوارهاى كهنه و دامنه‌هاى نسبتا مرطوب كوهستانهاى غرب آسيا ، جنوب هند ، منطقه مديترانه ، از جمله ايران مىرويد . محل رويش آن در ايران بلوچستان ، شيراز ، دامنه البرز ، شمال شرقى هرزويل و اروميه مىباشد . گرچه در اروپا به منظور استفاده از غنچه‌هاى پرورده شده آن در سركه پرورش داده مىشود اما در ايران پرورش آن مرسوم نيست ولى طبق نوشته كتاب ارشاد الزراعه نوشته قرن دهم هجرى صفحه 63 در امر كشاورزى جهت محافظت انواع بذر از آن استفاده مىشده و چنين مىنويسد : " اگر كبر را يك شبانه روز در آب آغشته كنند و آن آب بر تخم بپاشند و جامه بر آن بپوشند تا تخم آن آب را نشف كند و بعد از